تغذیه و پزشکی

                                             چاقی در بارداری

مقادیر افزایش وزن مطلوب توصیه شده برای دوران بارداری برای افرادی که قبل از بارداری کم وزن بوده 18-12 کیلوگرم و افرادی که وزن طبیعی داشته 16-11 کیلوگرم و برای کسانی که قبل از بارداری اضافه وزن دارند 5/11-7 کیلوگرم است. مصرف بیش از حد غذا در این دورانمیتواند باعث افزایش وزنی در حدود 25-20 کیلوگرم شود که موجب افزایش وزن نوزاد یا ظهور دیابت مادردر بارداری و چاق ماندن پس از بارداری می شود. لذا لازم است رژیم مادر در معرض اضافه وزن زیاد، دارای کربوهیدرات و چربی کم و پروتئین و فیبر بالا باشد. برای طبخ غذاهای گوشتی از روش کباب کردن و بخارپز استفاده شود. چربی مرغ و گوشت جدا شود. شیر و ماست بهتر است کم چرب و سالاد بدون سس چرب باشد و از مصرف نوشابه، قند، مربا و شیرینی خودداری شود.

 بعضي مشكلات ايجاد شده در بارداري و راه حل تغذيه اي آنها عبارتند از:

1- تهوع و استفراغ صبحگاهي:

براي رفع اين مشكل موارد زير توصيه ميشود:

خوردن نان برشته يا خشك نيم ساعت قبل از برخاستن از تختخواب

اجتناب از برخاستن سريع از بستر

عدم مصرف مايعات با غذا و خوردن مايعات بين وعده هاي غذايي

كاهش مصرف غذاهاي شيرين

كاهش مصرف چربي به ويژه در صبحانه

وعده های غذايی کوچک و مکرر

پرهيز از بوهای تهوع آور

كاهش مصرف غذاهاي نفاخ (منابع كربوئيدرات غيرقابل هضم)

2- يبوست:

اين مشكل در اثر كاهش حركات دستگاه گوارش به علت وجود پروژسترون ،جذب بيشتر آب از غذا ،افزايش فشار رحم روي روده ها در نيمه دوم بارداري و كاهش فعاليت بدني مادر بوجود مي آيد.

فشار رحم روي عروق لگن باعث احتقان وريد هاي لگن و افزايش بروز بواسير ميشود.

توصيه هاي تغذيه اي در يبوست:

افزايش مصرف مايعات تا 10 ليوان در روز كه نيم ساعت قبل از غذا و 5/2 ساعت بعد از غذا توصيه ميشود.

مصرف منابع پر فيبر مثل ميوه، سبزي، غلات، حبوبات به خصوص ميوه های خشک مثل آلو، انجير، برگه‌ها

مصرف غذاهاي حاوي اسيدهاي آلي مثل مركبات

مصرف غذاهاي حاوي فروكتوز مثل عسل، آب سيب

مصرف مقادير مناسب چربي با غذا

اجتناب از مصرف داروهاي ملين

فعاليت بدني مرتب و ورزش مناسب

تغيير مکمل آهن

3- سوزش سر دل:

اين مشكل كه بيشتر در در نيمه دوم حاملگی رخ ميدهد، به علت  شل شدن دريچه پايين مري در اثروجود پروژسترون ونيز افزايش فشار روي معده به خاطر  افزايش سايز رحم ايجاد ميشود و  باعث برگشت محتويات معده به مری ميشود.

توصيه ها ي تغذيه اي :

محدوديت در مصرف غذا پيش از رفتن به بستر

خوردن وعده های غذايی کوچک و متعدد

آشاميدن مايعات در بين وعده های غذايی

پوشيدن لباسهای آزاد و غير تنگ

 خوردن آهسته و نشستن بعد از غذا حداقل برای يک ساعت و اجتناب از دراز كشيدن پس از غذا

عدم انجام فعاليت بدنی (ورزش) حداقل 2 ساعت پس از صرف غذا

بالا نگهداشتن سر در بستر

مصرف شير و ماست كه در بعضی افراد در تسکين علائم مفيد است

اجتناب از غذاهای پر ادويه، پر چرب و اسيدی  كه می تواند باعث بروز اين مشکل شود

4- فشار خون حاملگی(پري اكلامپسي)

سه مشخصه پره اكلامپسي ، فشار خون بالا(9/14)،ادم و پروتئينوري(وجود پروتئين در ادرار) است.

در اين حالت ، محدوديت سديم و استفاده از ديورتيکها سبب کاهش فشارخون نمی شود. محدوديت انرژی دريافتی نيز  نقشی در پيشگيری از فشارخون حاملگی ندارد .در مطالعات انجام شده مصرف مقدار کافی ويتامين C‌ و E‌ در زنان در معرض خطر پري اکلامپسی،‌ ميزان ابتلا به پري اکلامپسی را در مقايسه با دريافت دارونما کاهش داده است. مکمل منيزيم (لاکتات يا استات منيزيم) برای پيشگيری و درمان پره اکلامپسی و اکلامپسی توصيه شده است. كلسيم و پروتئين هم گفته ميشود كه در كاهش PIHموثر است.

بايد توجه داشت كه ادم ملايم فيزيولوژيك كه در سه ماهه سوم مشاهده ميشود نبايد با پري اكلامپسي اشتباه گرفته شود.

در دوران بارداري،مصرف يكسري مواد غذايي بايد محدود شود از جمله: ماهيهاي چرب (آلودگي با جيوه)،تن، كوسه،غذاهاي حاوي مقدار زياد مواد نگهدارنده ،سوسيس و كالباس،كنسروها،دم‌كرده‌هاي گياهي (جوشانده‌ها) و نوشابه‌هاي گازدار.
مصرف مكمل قوي ويتامين A،مكملهاي تغذيه‌اي “ناشناخته”،گرفتن رژيم لاغري،غذاهاي آلرژن/ناسازگار،مصرف زياد نمك/غذاهاي شور،دريافت زياد كافئين (قهوه، شكلات)و مصرف قرصهاي كاهنده قندخون ممنوع است.

رژيم غذايي مناسب براي دوران بارداري:
تغذيه مادر باردار در دوران بارداري بايد متعادل بوده و از كم خوري و پرخوري پرهيز كند.مقدار مناسب مايعات 8- 6 ليوان است.تاكيد مي شود كه وعده صبحانه كامل باشد تا از افت قند خون كه اغلب در دوران بارداري ايجاد مي شود جلوگيري گردد.بهترين نوشيدنيها در اين دوران عبارتند از آب و آبميوه تازه .بهتر است  شير كم چربي و پنير كم نمكمصرف  شده و از كشك نيز در انواع آش ها و غذاهاي ديگر استفاده شود.
انواع مغزها منابع خوبي از پروتئين و روي هستند و مي توان به عنوان ميان وعده از نوع خام آنها كه نمك كمتري دارد استفاده كرد.از ماهي حداقل 2 بار در هفته استفاده كنند زيرا ماهي در تكامل سيستم عصبي و افزايش قواي ذهني جنين بسيار مؤثر است.مادران باردار بايد به طور مرتب براي اندازه گيري وزن به واحدهاي بهداشتي مراجعه كنند.مادر بايد در اواخر دوران بارداري استراحت كافي داشته و از كارهاي سخت بدني بپرهيزد. استفاده از دارو بدون تجويز پزشك در دوران بارداري زيان آور و خطرناك است.
مادراني كه در دوران بارداري به اندازه كافي وزن اضافه نكرده اند مي توانند از غذاهاي نشاسته اي و چربيها، بيشتر استفاده كنند.در بارداري قبل از خواب بايد يك وعده غذايي كربوهيدراته خورده شود تا از بروز كتونوري در او جلوگيري شود.

۴- ويتامين ها و مواد معدني:
- اسيد فوليک:
  نياز روزانه 600 ميکروگرم  است كه 200 ميکروگرم  نسبت به غير بارداري افزايش نياز دارد.كمبود آن باعث كاهش سنتز DNAميشود و باعث كم خوني مگالوبلاستيك و نيز تولد نوزاد LBWميشود.مهمترين اثر اسيد فوليك تشكيل لوله عصبي جنين است. مصرف مكمل اسيد فوليك از قبل از شروع بارداري از نقص لوله عصبي جلوگيري ميكند.لوله عصبي تا روز 28 حاملگي مي بندد يعني قبل از زماني كه بيشتر مادران متوجه بارداري خود شده اند.بنابراين مصرف مكمل فوليك اسيد  بايد قبل از تصميم به بارداري دريافت شود.
منابع غني از فوليك اسيد عبارتند از:سبزيجات برگ سبز تيره،آب پرتقال،حبوبات،سويا،جوانه گندم،بادام و...  در زناني كه قرصهاي ضدبارداري،داروهاي ضد صرع ،سيگار يا الكل مصرف ميكنند يا سندرم سوءجذب دارند،احتمال كمبود فوليك اسيد بيشتر است. مکمل اسيد فوليک به ميزان روزانه ا قرص (1000 ميکروگرم) از 3 ماه پيش از حاملگي تا پايان بارداري داده ميشود.

مواد غذايي حاوي اسيد فوليک
 جگر گاو (100 گرم)                           220
 حبوبات پخته (نصف ليوان)                     144
 اسفناج پخته (نصف ليوان)                      131
 جوانه گندم (يک ليوان)                          81
 کاهو (يک ليوان)                                 76
 آب پرتقال تازه (يک ليوان)                     75
 زرده تخم مرغ (يک عدد)                       25
 موز (يک عدد)                                   22 
 شير (يک ليوان)                                  15                  

- ويتامين آ:
روزانه 4000 واحد بين المللي براي زنان حامله توصيه ميشود. مصرف روزانه بيشتر از   10000  واحد بين المللي(5/2 برابرRDA )ويتامين  A يعني مقداري كه در بيشتر مكملهاي مولتي ويتامين يافت ميشود با افزايش خطر نقص تيغه عصبي همراه است.اين مسموميت در مورد بتا كاروتن صادق نيست.بيشترين خطر ويتامين Aزياد در دو هفته قبل از بارداري و دو ماهه اول بارداري است .چون جگر حيواني به ازاي هر 90 گرم حاوي 9000 واحد بين المللي ويتامينA است،زناني كه قصد حاملگي دارند و يا در مراحل اوليه بارداري هستند فقط بايد مقادير كم جگر و به دفعات كم مصرف نمايند.

  - کلسيم:
زنان 18 ساله و کمتر روزانه 1300 ميلي گرم و زنان 19 ساله و بيشتر روزانه 1000 ميلي گرم كلسيم نياز دارند. افزايش نياز به كلسيم در موارد زيراتفاق مي افتد :
- زناني که مقدار کمي شير و لبنيات مصرف مي نمايند
- نوجواناني که نياز به کلسيم آنها به علت رشد خودشان بالا است
- زناني که دچار کمبود ويتامين D هستند يا رژيم پر فيبر مصرف مي نمايند که سبب کاهش جذب کلسيم مي شود
  - زناني که داراي حاملگي هاي پشت سر هم هستند
  
- آهن:
افزايش قابل توجه حجم خون در دوران حاملگي،نياز به آهن را شديدا افزايش مي دهد.مغز استخوان فعال حدود 500 ميليگرم آهن المنتال اضافه تر در حاملگي مورد استفاده قرار ميدهد ونيز با توجه به نياز اضافه جفت و جنين،مادر باردار بايد 15 ميليگرم آهن اضافه تر از حالت غير بارداري دريافت كند.  كل نياز دريافتي آهن در بارداري 30ميليگرم است. كمبود آهن باعث كاهش توليد هموگلوبين و بروز آنمي ، اختلال در رسيدن خون به جفت و جنين و عدم تحمل خونريزي زايمان ميشود.مادران باردار بايد از پايان ماه چهارم بارداري تا 3 ماه پس از زايمان روزانه يك عدد قرص آهن مصرف كنند.براي كاهش عوارض گوارشي قرص آهن آن را قبل از خواب ميتوان خورد. تغيير رنگ مدفوع و حالت تهوع و استفراغ ناشي از مصرف مكمل آهن بعد از چند روز مصرف آن برطرف ميشود.

* کافئين:
مصرف روزانه بيش از 500 ميلي گرم کافئين با افزايش خطر سقط خودبخودي در سه ماهه اول و اوايل سه ماهه دوم حاملگي همراه است.آشاميدن 2 ليوان و کمتر قهوه و يا 4 ليوان و کمتر نوشابه هاي حاوي کافئين در حاملگي مجاز است .

افزايش نيازهاي روزانه در بارداري:
- انرژي: 285+ كيلوكالري
- پروتئين: 1/7+ گرم
- ويتامين A: 100+ ميكروگرم
- ويتامين D: 5/7+ ميكروگرم
- ويتامين B1: 1/0+ ميلي‌گرم
- ويتامين B2: 1/0+ ميلي‌گرم
-  فوليك‌اسيد: 250+ ميكروگرم
-  ويتامين B12: 4/0+ ميكروگرم
-  كلسيم: 65/0+ گرم
-  آهن: 60-120+ ميلي‌گرم
-  يد: 50+ ميكروگرم

www.behdadipour.com

                                                        تغذيه در دوران بارداري

                                                                               

تغييرات رژيم غذايی برای رسيدن به وزن دلخواه بايستی حداقل در 3 تا 4 ماه پيش از حاملگی صورت گيرد.استفاده از رژيم هاي كاهش وزن طي بارداري و شيردهي براي زنان خطرآفرين است.مادر بارداربايد از تولد نوزاد كم وزن يا  LBW(وزن كمتر از 2500گرم) جلوگيري كند.در نوزادان LBWخطر مرگ 40 برابر بيشتر از نوزادان نرمال است.دو شاخص مهم در تعيين وزن تولد نوزاد موثر است:
1-سايز مادر:
     مادران بزرگ سايز نوزادان بزرگ سايز خواهند داشت. سايز مادر فاكتور تعيين كننده سايز جفت است و سايز جفت تايين   كننده مقدار مواد مغذي رسيده به جنين و در نتيجه وزن تولد نوزاد مي باشد.
2-افزايش وزن مادر در بارداري:
      كمتر از نيمي از اضافه وزن بارداري به خاطر جفت،جنين و مايع آمنيوتيك است و باقيمانده  به خاطر بافت هاي دستگاه توليد مثل،مايعات،خون و ذخاير كه بيشتر آن چربي است،مي باشد.  البته  افزايش تدريجي چربي زير پوستي  در ناحيه شكم،كمر و بالاي ران به عنوان ذخيره انرژي براي حاملگي و شير دهي  عمل ميكند.
چاقي و حاملگي :
حاملگي در زنان چاق با BMIبيشتر از 29،احتمال تولد نوزاد بسيار پري ترم (زايمان كمتر از 32 هفته) و مرگ جنين را به خصوص در حاملگي اول افزايش ميدهد.در زنان چاقي كه باردار ميشوند خطر زايمان طولاني،پيلونفريت،ديابت،پرفشاري خون و ترومبوآمبولي وجود دارد.به هر حال بايد دانست كه حاملگي زمان كاهش وزن نيستو تنها افزايش وزن زنان چاق كمتر از زنان ديگر توصيه ميشود.

تغييرات فيزيولوژيک ايجاد شده در حاملگی:

                                                                                  
 -افزايش حجم خون تا 50 درصد و در نتيجه کاهش هموگلوبين، آلبومين و غلظت ساير پروتئينهای سرم و غلظت ويتامينهای محلول در آب
 -افزايش غلظت سرمی ويتامين های محلول در چربی ،TGوكلسترول و اسيدهای چرب آزاد
- افزايش فيلتراسيون كليه (در اثر افزايش حجم خون) و تا حدودي كاهش توانايي بازجذب بعضي مواد مغذي  كه باعث ميشود  قند و اسيد آمينه به ادرار وارد شده و باعث افزايش احتمال بروز عفونت هاي ادراري و  كاهش توانايي دفع ادرارو بروز ادم ميشود. البته  بروز ادم خفيف اگر با پروتئينوري و هيپرتانسيون همراه نباشد طبيعي است و باعث تولد نوزاد كمي بزرگتر با prematurityكمتر ميشود.

                                               نيازهاي تغذيه اي زنان باردار:
1- انرژي :
ميزان نياز به انرژی در سه ماهه اول حاملگی همانند پيش از حاملگی است. افزايش نياز به انرژي  حدود 300 کيلوکالری در روز در سه ماهه دوم و سوم است.کتونمی شاخصی برای کمبود انرژی مادر است.
2- پروتئين:
زنان حامله پروتئين بيشتری برای سنتز بافتهای جنين و مادر نياز دارند .بيشترين نياز به پروتئين در سه ماهه دوم و سوم است.ميزان پروتئين مورد نياز روزانه برای زنان حامله 71 گرم يا1/1 گرم به ازاي kgوزن بدن در روز براساس وزن پيش از حاملگی  است.
 گروه لبنيات: هر واحد حاوی 8 گرم پروتئين
 گروه گوشت: هر واحد حاوی 7 گرم پروتئين
 گروه غلات: هر واحد حاوی 3 گرم پروتئين
 گروه سبزيها: هر واحد حاوی 2 گرم پروتئين
 پروتئين سفيده تخم مرغ امتياز 100 دارد.

3- چربي:
دريافت امگا 3 به خصوص در سه ماهه سوم به تكامل مغز و شبكيه جنين كمك ميكند.كودكاني كه در دوران جنيني امگا 3 كافي دريافت كرده اند نسبت به آنهايي كه نكرده اند،IQ بالاتر و بينايي بهتري دارند. نسبت دريافت امگا 3 به امگا 6 بايد 1 به 10-4 باشد.

هدف از تغذيه درماني در GDM، فراهم آوردن كالري و تغذيه كافي، براي رشد جنين و نيز جلوگيري از هايپرگلاسيمي و كتونمي است. ديابت حاملگي بحد زيادي با رژيم غذايي، ورزش متعادل و كنترل وزن درمان مي گردد و ندرتاً نياز به انسولين مي شود. رژيم معمول در GDM حاوي 35-30 كيلوكالري به ازاي kg وزن بدن است با پروتئين به ميزان  %25-20 كل كالري، كربوهيدرات %40-35 كالري (بخصوص از نوع نشاسته اي و فيبر) و چربي %40-35 كالري.
حداقل دريافت 250 گرم كربوهيدرات در روز براي جلوگيري از بروز هايپوگلايسمي لازم است.
يك توصيه عمومي اين است كه مصرف كربوهيدرات ها در هنگام صبحانه محدود شود.
بعضي زنان فقط 30 گرم يا كمتر كربوهيدرات را براي صبحانه تحمل مي كنند. مقادير بيشتر، در بقيه روز، بهتر تحمل مي شود. استفاده از وعده هاي غذايي كوچكتر و بيشتر (6-4 وعده در روز) باعث مي شود، قند خون بدون نياز به انسولين تزريقي، كنترل شوند.
دريافت چربي اشباع (روغن جامد و چربي حيواني) به بروز GDM كمك مي كند و دريافت چربي غيراشباع (PUFA) مثل روغنهاي مايع گياهي و مغزهاو ... در اين رابطه اثر حفاظتي دارد. براي زنان چاق مبتلا به GDM، 33-30% محدوديت كالري (با دريافت تقريباً 1800 كيلو كالري در روز)، هايپوگلايسمي را بدون افزايش كتونوري بهبود مي بخشد. بنابراين در زناني كه BMI بالاي 30 دارند، محدوديت متوسط كالري مفيد است. ورزش منظم هوازي، بخصوص بعد از غذا، به كنترل قند خون كمك مي كند. انجام پياده روي توصيه مي شود. در GDM ورزشي مفيد است كه بالاتنه را درگير كند و به پائين تنه فشار نياورد.
اگر قند خون با اين اقدامات كنترل نشود، انسولين تزريقي مورد نياز مي شود فقط انسولين مصرفي بايد از نوع انساني باشد تا از احتمال تشكيل آنتي بادي- انسولين در مادر و جنين جلوگيري شود.
بعد از زايمان تقريباً 90% زنان مبتلا به GDM به حالت نرمال بر مي گردند ولي با اين حال اين زنان بعداً تا 60% احتمال ابتلا به ديابت نوع 2 دارند كه البته اين احتمال با نرمال نگاهداشتن وزن كاهش مي يابد.
- زناني كه مبتلا به GDM مي شوند، 6 هفته بعد از زايمان بايد به منظور تشخيص ديابت،  غربالگري شوند.

بــــــــارداري در مبتلايان به ام.اس

حاملگي ، زايمان و ميزان بروز عوارض در نوزادي خانم مبتلاء به ام.اس هيچ تفاوتي با افراد طبيعي ندارد. تا كنون هيچگونه شواهدي دال براينكه ام.اس باعث اختلال در باروري شود وجود ندارد. همچنين ميزان بروز سقط هاي خودبخودي و تولد جنين مرده، مثل ساير افراد طبيعي مي باشد. خوشبختانه با انجام مطالعات وسيع ثابت شده است كه باور غلط گذشته مبني براينكه حاملگي باعث بدتر شدن بيماري ام.اس مي شود اصلاً صحت ندارد. حتي اخيراً مطرح شده است كه حاملگي با سير بهتر بيماري در آينده مرتبط است .

مقدمه ای در مورد تغذیه زنان باردار

 بدون شك يكي از بزرگترين آرزوهاي تمامي‌زنان، داشتن نوزادي سالم و تندرست است. به اين جهت تمامي‌مادران سعي بر آن دارند تا عوامل مؤثر بر بهبود روند بارداري و نتيجه آن را مورد بررسي قرار دهند و تا جاي ممكن از عوامل زيان‌آور دوري جويند. تغييرات زيادي در اثر بارداري در بدن مادر به وجود مي‌آيد و عوامل زيادي در تعيين روند صحيح بارداري و نتيجه بارداري موثر هستند. يكي از مهم‌ترين و اصلي‌ترين نكات، تغذيه مادر باردار مي‌باشد. زيرا رشد و نمو كامل جنين رابطه تنگاتنگي با تغذيه مادر داشته، تامين نيازهاي او با دريافت مواد مغذي مادر عجين شده، تنها راه برآوردن نيازهاي انرژي و ساختاري او به واسطه جفت است. به علاوه تغييرات فيزيولوژيك خاص اين دوران را نيز بايد مد نظر داشت چرا كه متابوليسم موادغذايي و حتي نياز به آنها در اين مدت تغيير مي يابد. بنابراين توجه به اين تغييرات وتنظيم يك برنامه غذايي متناسب با آن در اين دوران ضروري به نظر مي رسد.